Tag Archives: કાવ્ય

ભક્તનાં લક્ષણો

સામાન્ય

કરૂણાકર કૃષ્ણ ધનંજયને; ભક્તોનાં લક્ષણ વર્ણવતા,
ઈશ્વર પોતાના શ્રીમુખથી; ભક્તોનું ગુણવર્ણન કરતા . . .

 

કોઈનો દ્વેષ કદી ન કરે; મૈત્રી તો સૌની સાથ કરે,
કરૂણા નિર્ઝર છલકાવીને; “નથી મારું” કહી હરિપદ ધરતા . . .

 

અહંકાર બાળી નાખે; સુખ દુ:ખમાં મનને સ્થિર રાખે,
પાપીનાં પાપો નહીં દેખી; માફી દઈને મન ખુશ રહેતા . . .

 

સંતોષી પ્રાપ્ત થયું તેમાં; થૈ યોગી સતત રમે ઈશમાં,
ઈંદ્રિયો દેહ કરે વશમાં, મન બુદ્ધિ ઈશ ચરણે ધરતા . . .

 

ઉદ્વેગ બીજામાં નહીં કરતા; ઉદ્વિગ્ન બીજાથી ના થાતા,
ઉન્નતિ કે ભય ને હર્ષ દુ:ખોથી; મુક્ત બની જગમાં ફરતા . . .

 

ના હર્ષ મહીં ઘેલા થાતા; નહીં દ્વેષ કરી ભૂંડા થાતા,
ના શોક મહીં ડૂબી જાતા; નહીં પાગલ ઈચ્છા કાજ થાતા . . .

 

એ શુભ અશુભ કર્મો ત્યાગો; પરિણામોથી એ દૂર રહેતા,
એ ભક્તિ સભર ભક્તો દેખો; પરમેશ્વરને હૈયે વસતા . . .

 

જે શત્રુ મિત્ર સમાન ગણે; અપમાન માન સમતાથી જૂવે,
સમાન ગણે જે સુખ દુ:ખને; આસક્તિ વસ્ત્રો દૂર કરતા . . .

 

નીંદા ને સ્તુતિમાં સમ રહેતા; થઈ મનનશીલ મૌને રમતા,
જે કંઇ મળતું સંતોષ ધરે; રહેઠાણ મહીં ના ચિત્ત ધરતા . . .

 

જે પ્રભુમાં દ્રઢ શ્રદ્ધા સેવે; ને ધર્મામૃતનું પાન કરે,
જેને શ્રીહરિ ખૂબ ખૂબ ગમતા; શ્રીહરિને ભક્તો ખૂબ ગમતા . . .

=== ૐ ===

ભાદરવા વદ ચોથ, વિક્રમ સંવત ૨૦૭૧, ગુરુવાર. તા. ૧-૧૦-૨૦૧૫.

મને ગમે છે!

સામાન્ય

આનંદથી છલકતાં, નયનો મને ગમેછે;

કારૂણ્યથી ભરેલું, હૈયું મને ગમે છે.

 

જોઈ મેં ચાલ તારી, જે સિંહની સવારી;

ગૌરવની એ ખુમારી, તારી મને ગમે છે. . .

 

કેવું વિશાળ હૈયું! સૌને સમાવનારું;

સૌનું છતાંય મારું, એ ઘર મને ગમે છે. . .

 

પ્યાલો લીધો છે તારા “ગુરુલીલામૃતમ્”નો;

ના ઓડકાર આવે, પીવું મને ગમે છે. . .

 

ઝાંઝર બજી રહ્યાં છે, બાવનીનાં તારી;

સંકટ મિટાવી સૌનાં, ખુશીઓ બધે વહે છે. . .

 

ખેંચાય જ્યાં ભૃકુટિ, તાંડવના તાલ ઉઠતાં;

હસતાં નયન કે ખીલતી, સૃષ્ટિ મને ગમે છે. . .

 

તું કેમ બહુ ગમે છે? કારણ ન મારી પાસે;

બસ! એમ પણ ગમે છે ને તેમ પણ ગમે છે. . .

=== ૐ ===

પરબ્રહ્મ

સામાન્ય

પરબ્રહ્મ પરમાત્માએ ખેલ રચ્યો ન્યારો;
નિર્ગુણ થઈ શાશ્વત કહેવાયો, સગુણ દિસે પ્યારો…

 

હતા નહીં ત્યાં ચન્દ્ર સૂરજ પૃથ્વી ને તારા;
હતી નહીં પર્વતમાળાઓ સરિતાની ધારા;
પુષ્પોનો પમરાટ નહીં ભમરાનો ગુંજારો…                 પરબ્રહ્મ…

 

રૂપ રંગ આકાર નહીં, નહીં અગ્નિની જ્વાળા;
નહીં ધ્વનિ આકાશ નહીં, નહીં વાદળ ત્યાં કાળાં;
પંચ મહાભૂતનો ત્યાં દિસતો ના કોઈ વરતાયે…        પરબ્રહ્મ…

 

પરબ્રહ્મ રમવાને ચાહે, સગુણ રૂપે વિચરે;
કૃમિ કીટક ને પશુ પક્ષી માનવ રૂપો ધારે;
ગિરિ કંદરા ને હરિયાળી લીલોતરી ક્યારો…              પરબ્રહ્મ…

 

રમત પૂરી થઈ પરબ્રહ્મની, સઘળું શૂન્ય કીધું;
રંગ રૂપ આકાર પ્રકારોનું વિસર્જન કીધું;
થયો ફરીથી નિર્ગુણ થઈને શાશ્વત રમનારો…            પરબ્રહ્મ…

=== ૐ ===

ભાદરવા વદ આઠમ,  વિક્રમ સંવત ૨૦૬૯, શુક્રવાર. તા. ૨૮-૯-૨૦૧૩.

વિવિધતામાં એકતા

સામાન્ય

વિવિધતામાં એકતાનું સ્નેહથી દર્શન થજો,

વિવિધતાથી એકતાનું સર્વદા પૂજન હજો.

 

રંગબેરંગી કુસુમની પુષ્પમાળા શોભતી,

ઐક્ય કરતો પુષ્પનું એ દોરનુંય સ્મરણ હજો. . .

 

કૃમિ કીટક પશુ પક્ષી માનવી જુદાં દિશે,

સૌમાં રમે જે એક આત્મા ધ્યાનથી દર્શન હજો. . .

 

નર્મદા ગંગા સરસ્વતી નામ સ્થળ જુદાં દિશે,

જળ રૂપે સહુ એક સરખાં ઐક્યનું પૂજન થજો. . .

 

જુદી જુદી વાનગીઓ સ્વાદ પણ જુદાં જુદાં,

તૃપ્તિને ના રૂપ રંગો તૃપ્તિનો અનુભવ હજો. . .

 

વસ્તુઓથી સુખ મળતાં તે ક્ષણિક ખુશીઓ ભરે,

અત્મામાં ડૂબતાં પૂર્ણ આનંદે રમો. . .

 

જોડ જોડી ઐક્ય કરતાં તોડ તોડી દર્દ દે,

ઐક્યના આનંદના ઘૂંટડા સદા ભરતા જજો. . .

=== ૐ ===

ભાદરવા વદ નોમ, વિક્રમ સંવત ૨૦૬૯, શુક્રવાર. તા. ૨૯-૯-૦૧૩.

ભારતની ભોમમાં

સામાન્ય

જન્મ લીધો મેં ભારતની ભોમમાં,

હાં… રે જન્મ લીધો મેં…

 

પ્રગટ્યાતા ઈશ્વર અહીં નવ નવ અવતાર ધરી,
વિચર્યાતા ભારતની ભોમમાં…            હાં… રે
દશમો અવતાર ધરી પાછા એ આવશે,
વ્હાલી લાગી છે મારી ભોમમાં…          હાં… રે

 

નારદ વાલ્મીકિ ને વ્યાસ અહીં અવતર્યા,
જીવન દર્શન દીધું ભોમમાં…              હાં… રે
દાનવ ને માનવ ને માનવને દેવતા,
ચીંધ્યા વિકાસ પંથ ભોમમાં…           હાં… રે

 

આચાર્ય શંકર વલ્લભ ને રામાનુજ થૈ,
ધર્મ સ્તંભ શોભે આ ભોમમાં…           હાં… રે
મીરાં કબીરા અને નરસિંહનાં ગીતો તો,
ફોરમ ભરે છે અહીં વ્યોમમાં…            હાં… રે

 

પુણ્ય ભૂમિ હિમાલય ગીરનાર અર્બુદ તો,
રહેઠાણો ઈશ્વરનાં ભોમમાં…             હાં… રે
પર્વતને હૈયેથી સરતી સરિતાઓ,
કરતી પાવન પ્યારી ભોમમાં…          હાં… રે

 

પાપીનાં પાપ ધૂવે ગંગા યમુના રેવા,
રેલાતી ભારતની ભોમમાં…               હાં… રે
પશુ અને પક્ષી ને દૈવી વૃક્ષોથી આ,
શોભતી ભારતની ભોમમાં…             હાં… રે

 

 

શૌર્ય પ્રેમ ક્ષમા અને સ્વાર્પણનાં પુષ્પો અહીં,
મ્હોર્યાં છે ભારતની ભોમમાં…           હાં… રે
ભોગોનાં ભરડાને ચૂર ચૂર કરતા ને,
ત્યાગ ને વિરાગ સોહે ભોમમાં…       હાં… રે

 

અવધૂતો ઓલિયાઓ પરમહંસ ખેલતાં,
પરભુનાં વ્હાલિડા ભોમમાં…             હાં… રે
શૂરવીરો વિદ્વાનો દાનવીર શોભતાં,
માનવ ધન ભારતની ભોમમાં…         હાં… રે

 

વંદન વારંવારે વંદુ મા ભારતી,
પૂજું પદચિન્હ વ્હાલી ભોમકા            હાં… રે
કણકણથી વ્હાલપની સોડમ વછૂટતી,
માણું હું સ્નેહે મા ભોમકા…                હાં… રે

 

 

“ઊઠો જાગો ધ્યેય પર પહોંચો” કીધું તુ,
વિવેકાનંદે વ્હાલી ભોમમાં…             હાં… રે
આળસ ને જડતાનાં જાળાં ખંખેરીને,
કીધો હુંકાર પ્યારી ભોમમાં…             હાં… રે

=== ૐ ===

આજે કૈં જુદો લાગે

સામાન્ય

રોજ રોજ સૂરજ ઉગે,

આજે કૈં જુદો લાગે,

દીવાની જ્યોતિ પી ચહેરો,

ઝળકતો એ અનુરાગે.

 

ચારે કોર ભર્યું અંધારું, કેવી રીતે જાવું?

ભયના ભેદી જાળાં તોડી, નિર્ભય થઈ ગીત ગાવું,

મારગ કોણ ચીંધે ભયભીતને, ધ્યેયે જાવા માગે…       દિવાની જ્યોતિ…

 

એક જ્યોત દીપકની પ્રગટી, તેણે અનેક સર્જી;

દીપ થકી દીપમાલા ઝળકી, જોઈ દુ:ખીની મરજી;

અંધારાનો અસુર ધૃજતો, જોઇ પ્રકાશ ટાણે…              દિવાની જ્યોતિ…

 

અવનિ ઉપર ગગન અવતર્યુ, એવું એવું ભાસે;

દીપક તારલીયા સમ ટીમ ટીમ, ચમકતા ઉલ્લાસે;

જ્યોતિની હૂંફ પામી સૂરજ, ગાય મધુરા રાગે…            દિવાની જ્યોતિ…

 

મોટા ને નાનાની સંગત, શ્રેષ્ઠ જીવન શણગારે;

નાના ને મોટાનું પીઠબળ, ધ્યેય તરફ હંકારે;

દીપ સૂર્યની મૈત્રી તેથી, લઘુતા ગુરુતા ત્યાગે…          દિવાની જ્યોતિ…

=== ૐ ===

કારતક સુદ પડવો, સં. ૨૦૫૬, મંગળવાર. તા. ૯-૧૧-૧૯૯૯.

શ્રી કૃષ્ણ

સામાન્ય

સ્નેહપૂર્ણ થૈ વદે શ્રી કૃષ્ણ માધવ,

मन्मना भव मन्मना भव।।     (૨)

 

સગા નજીકના છતાંય થાય પારકા,

શ્યામનું સ્મરણ રચે હૃદયમાં દ્વારકા,

મન ભ્રમર રટ્યા કરે હે કૃષ્ણ કેશવ…     मन्मना भव…

 

યશોમતિ લાલ ગ્વાલ બાલને ગમે,

નંદલાલ ગોપીઓનાં મન મહીં રમે,

ચિત્ત દે તો ચિંતા હરે શ્રી માધવ…          मन्मना भव…

 

મનની વાંસળી તો અહંકારથી ભરી,

શ્યામ સ્નેહની સૂરાવલિ નહીં સરી,

ત્યાગ સમર્પણ થી રીઝે શ્રી વાસુદેવ…    मन्मना भव…

 

ચિત્ત ચક્ર થૈ ભમે પ્રભુ! ઘૂમાવજો,

વાસનાની વાંસળી તમે બજાવજો,

શબ્દ ચહું સૂણવા શ્રી કૃષ્ણ જાધવ…      मन्मना भव…

=== ૐ ===

પોષ વદ ત્રીજ, સં. ૨૦૫૩, શુક્રવાર. તા. ૨૭-૧૨-૧૯૯૬.